วิวัฒนาการของช้าง

        ช้างเอเซีย และช้างแอฟริกา มีวิวัฒนาการ มาจากสัตว์ชนิดหนึ่ง ซึ่งมีตัวขนาดเท่าหมู และไม่มีงา เรียกว่า Moeitherium ได้มีการค้นพบ ซากดึกดำบรรพ์นี้ ที่ทะเลสาบ Moeris ใกล้เมือง Fayyum ของสาธารณรัฐอียิปต์

        Moeitherium ได้กำเนิดขึ้นบนโลก เมื่อประมาณ 50 ล้านปีที่แล้ว สายวิวัฒนาการ ของสัตว์ชนิดนี้ ได้พัฒนา เป็นสัตว์มีงวง ถึงกว่า 30 ชนิด โดยบางชนิด มีขนาดใหญ่โต ใหญ่กว่าช้างในปัจจุบัน แต่ช้างโบราณเหล่านี้ ได้สูญพันธุ์ ไปจากโลกนี้นานแล้ว

        ช้างเอเซีย มีวิวัฒนาการ จากช้างแอฟริกา ที่เรียกว่า Primelephas ช้างในวงนี้ มีมากกว่า 20 ชนิด รวมถึง ช้างแมมมอธ ด้วย ช้างแมมมอธ มีการกระจาย ตั้งแต่ในทวีปเอเซีย ยุโรป และ อเมริกา ช้างแมมมอธ มีความใกล้ชิด กับช้างเอเซีย มากกว่าช้างแอฟริกา

ภาพแสดงตัว Moeritherium ซึ่งสูญพันธ์แล้ว

        ได้มีการขุดพบ ซากแมมมอธ ในน้ำแข็งที่ไซบีเรีย ซากที่พบ ค่อนข้างสมบูรณ์ มีขนยาว ปกคลุมตัว มีขนาด และความสูง ใกล้เคียงช้างเอเซีย ช้างโบราณชนิดนี้ เป็นช้างที่มีชีวิต อยู่ในสมัยเดียวกับ มนุษย์ในยุคแรก คือยุคหิน นอกจากนี้ ยังพบ ภาพวาดในถ้ำ ซึ่งมีอายุมากกว่า 2 หมื่นปี

Moody (1962) และ Lekagul & Mcneely (1977) ได้กล่าวถึงลักษณะของวิวัฒนาการหลักของสัตว์ในอันดับ Probosidea ไว้ดัวนี้

• มีการพัฒนา โครงร่างใหญ่โต แข็งแรงขึ้น ขายาวและใหญ่ ฝ่าเท้ากลม นุ่ม ขาหน้า ทำหน้าที่ พยุงน้ำหนัก ขาหลัง ช่วยในการทรงตัว และช่วยในการเดิน โครงร่างของช้าง คิดเป็น 15 % ของน้ำหนักตัว
   
• กระโหลกศรีษะ ใหญ่ สั้น คอหนา แต่จะมีมันสมองเล็ก เมื่อเทียบกับ กระโหลกศรีษะ มันสมองช้าง จะมีขนาดกว้าง ประมาณ 150 มิลลิเมตร ยาวประมาณ 200 มิลลิเมตร สูงประมาณ 125 มิลลิเมตร กระโหลกศรีษะ จะมีน้ำหนักเบา เพราะมี โพรงอากาศ ลักษณะคล้าย รังผึ้ง เป็นการเพิ่ม ช่องของมันสมอง ให้มากขึ้น เพื่อที่จะสามารถ ควบคุมระบบการทรงตัว ได้ดีขึ้น
   
• กรามจะค่อนข้างยาว ริมฝีปากและจมูกจะยืดยาว ซึ่งต่อมากลายเป็นงวง กรามจะลดขนาดจนสั้นลง หนาคล้ายคางมนุษย์ คางของช้างเป็นส่วนของฟันกรามที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นงาล่าง (Romer, 1933)
   
• การเปลี่ยนแปลงของฟัน โดยฟันตัดจะเปลี่ยนเป็นงา ซึ่งจะมีจำนวน ขนาด และลักษณะความแหลมต่าง ๆ กันตามยุค ฟันด้านในกระพุ้งแก้ม จะลดจำนวนลงแต่มีขนาดเพิ่มขึ้นเป็นฟันกรามใช้บดอาหารมีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ ซ้อนกันในแนวดิ่งแบบติดกันด้วยสารเชื่อม ฟันกรามของช้างยุคใหม่ คือทั้งเอเชียกับแอฟริกา จะเป็นสันคันร่อง แต่ต่างตรงที่ ช้างเอเชีย จะมีสันคันร่อง จำนวน 10 สันคันร่อง ถ้าเป็นช้างแก่ จำนวนจะเพิ่มขึ้น แต่ไม่เกิน 27 สันคันร่อง ส่วนช้างแอฟริกา จะมีไม่เกิน 14 สันคันร่อง จำนวนสันคันร่อง บอกอายุของช้างได้ การพัฒนาฟัน ในช่องกระพุ้งแก้ม คือในระยะแรก ฟันกรามแต่ละข้าง จะมีหน้า 3 ซี่ หลัง 3 ซี่ ต่อมา กรามจะสั้นลง แต่ใหญ่ขึ้น
   
• เพื่อเป็นการรองรับ น้ำหนักงา ที่ติดกับหัว ให้ดียิ่งขึ้น จึงมีการพัฒนาคอ ให้สั้นลง งาจะกีดขวาง การก้มลง กินอาหาร ของข้าง จึงต้องมี การพัฒนาเปลี่ยนจมูก และริมฝีปากบน ให้ยื่นยาวออกไป เป็นงวง ใช้แทนมือ ในการหยิบจับอาหารใส่ปาก งวงช้าง ได้มีการพัฒนามาตลอด เพราะในระยะแรกบรรพบุรุษช้างจะไม่มีงวงเลย