ลักษณะของช้างที่ดี

ลักษณะของช้างที่ดีต้องประกอบด้วย

1. ศีรษะ โต แก้มไม่ตอบ หน้าผากว้างและกลม ลักษณะของศีรษะที่ดีจะแสดงถึงความแข็งแรง ความขยันและคามฉลาดด้วย
2. ตา แจ่มใส สะอาด ไม่ขุ่นมัว มีน้ำตาหล่อเลี้ยงพอสมควร ถ้าตาเล็กแสดงถึงเป็นช้างโลเล ไม่แน่นอน ตามีอาการมองเขม็ง แสดงถึงความดุร้าย โกงและพยศ
3. งวง ยาว โคนงวงใหญ่ ล่ำสันตลอดลำ ฝาปิดเปิดปลายงวงปิดได้สนิท งวงตอนโคนงา ถ้าเป็นโหนกใหญ่ และหนา แสดงว่า เป็นช้างที่แข็งแรง
4. หู ใหญ่ ปลายใบหูหุ้มลง ถ้ามีใบหูใหญ่มักจะมีศีรษะใหญ่ด้วย
5. คอ สั้นใหญ่ ล่ำสันรับกับศีรษะ
6. อก กว้างมีกล้ามเนื้อหนา บ่ายกนูนใหญ่ จะเป็นช้างที่แข็งแรง แต่ถ้าช้างมีอกที่เป็นร่องแสดงว่าเป็นช้างที่อ่อนแอ
7. ขา ขาหน้ามีส่วนโค้ง ไปข้างหน้า และยาวหว่าข้างหลัง ตามลำขา เต็มไปด้วย กล้ามเนื้อ ถ้าข้อเท้าเล็ก และบานออก แสดงถึงความชรา 
8. หลัง กว้าง โค้ง ลาดลงไปข้างหน้าและข้างหลัง แบ่งออกได้ 3 ประเภท
   ก. แปก้านกล้วย เป็นลักษณะที่ดีที่สุด คือกระดูกสันหลัง สูงกว่าตรงกลางเล็กน้อย แล้วลาดลงทางหาง ในลักษณะ สม่ำเสมอ
   ข. แปปราสาท คือสันหลังโค้งสูงมาก เป็นช้างที่ดี รองจากช้างแปก้านกล้วย
   ค. แปขาด คือสันหลังบุบ แนวไม่สม่ำเสมอ เป็นร่อง เป็นลักษณะไม่ดี ในตำราของพม่า จะแบ่งลักษณะหลังช้าง ออกเป็น 5 ประเภท โดยเพิ่มประเภท หลังตรง และหลังหมู
9. ลำตัว หนา ล่ำสัน สม่ำเสมอไม่สั้นเกินไป
10. ตะโพก กลม เต็มไปด้วยกล้ามเนื้อ
11. เท้ากลม ขนาดเท่าลำขา ไม่แบน ไม่เล็กเกินไป พื้นเท้าแข็ง ปราศจากรอยแตกหรือรูเล็กๆ ช้างที่มีพื้นเท้าแดงเรื่อ ๆ และบาง มักจะได้รับอันตราย จากการถูกไม้ หรือหินทิ่มตำได้ง่าย
12. เล็บ โค้งนูน ใสสะอาด ไม่แตก ไม่แข็งกระด้าง ช้างเล็บคุ้มมักขึ้นดอยได้ดี ส่วนช้างเล็บบานมักขึ้นดอยไม่เก่ง ช้างที่มีร่างกายสมบูรณ์ แข็งแรง จะมีเหงื่อที่ออกจากเล็บมาก ช้างส่วนมาก จะมีเล็บเท้าหน้าข้างละ 5 เล็บ แต่ช้างที่มีเท้าหน้าข้างหนึ่ง 4 เล็บ และเท้าหน้าอีกข้างละ 5 เล็บ ถือว่าเป็นช้างอุบาทว์ ส่วนช้างที่เล็บครบ 5 เล็บ ทั้ง 4 เท้า ซึ่งหายากมาก ส่วนมากมักจะเป็นช้างเผือก
    
    
     
13. หาง ยาวแต่ไม่จรดดิน ปลายหางเป็นแผงใหญ่ ขนหางยาว ช้างที่ดีหางยาวถึงข้อเท้า (ปัดธรณี) ช้างที่หางจรดดิน ถือว่าอุบาทว์
14. หนัง อ่อน ย่นและหนาเป็นมันเมื่อม สีค่อนข้างดำ มองดูคล้ายชุ่มชื้นอยู่เสมอ ช้างที่มีหนังหนา คล้ายหนังแรด เป็นช้างที่นิยมกันมาก และเชื่อว่า เป็นช้างที่อดทนแข็งแรง
15. งา ล่ำสัน แน่นหนาดี ไม่ยาวเกนไปนัก งาทั้งคู่โตเสมอกันไม่บิดเบี้ยว ช้างบางตัว มีงาข้างเดียว อาจมีข้างซ้ายหรือข้างขวา งาปลีคืองาใหญ่เหมือนกล้วย งาเครือ คืองาเล็กเรียวยาว งาจะมีเฉพาะในช้างตัวผู้เท่านั้น ส่วนช้างที่ไม่มีงา เรียกว่าช้างสีดอ เขี้ยวที่โผล่เห็นสั้น ๆ ที่เดียวกับงา เรียกว่าขนาย
16. รูต่อมน้ำมันใกล้หู ใหญ่ แสดงว่าเป็นช้างที่แข็งแรง
17. ความสูง ช้างที่โตเต็มที่แล้ว (วัดจากพื้นถึงไหล่) ควรจะมีส่วนสูงไม่ต่ำกว่า 8 ฟุต สำหรับช้างพลาย และ 7 ฟุต 6 นิ้วสำหรับช้างพัง (วิธีคำนวนส่วนสูงของช้าง ชาวบ้านใช้วัดรอบรอยเท้าหน้า แล้วคูณด้วย 2 จะได้ ส่วนสูง ของช้างเจ้าของรอยเท้า)
18. น้ำหนัก ช้างพลายที่สมบูรณ์ (สูง 8 ฟุต 3 นิ้ว) จะมีน้ำหนักประมาณ 3 ตัน ถ้าช้างสูงกว่าสูง 8 ฟุต 3 นิ้ว จะมีน้ำหนักเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 50 กิโลกรัม ทุก ๆ ความสูงที่เพิ่มขึ้น 1 นิ้ว ถ้าช้างต่ำกว่า 8 ฟุต 3 นิ้ว จะมีน้ำหนักเฉลี่ยลดลง 37.5 กิโลกรัม ทุก ๆ ความสูงที่ลดลง 1 นิ้ว
19. ลักษณะอื่น ๆ
    ช้างที่ดี มักจะกินหญ้าจุ และไว ถ้าเป็นช้างพลาย ที่มีงา จะไม่รอให้หญ้าหมดปาก มักหยิบมาเหน็บไว้ ระหว่างงากับงวง ถ้าเป็นช้างพังที่ไม่มีงา ก็ใช้งวงหยิบมา เตรียมไว้ แสดงว่า ช้างสมบูรณ์แข็งแรง ช้างพังที่จะเป็นแม่ช้างที่ดี ไว้ทำพันธุ์ดี จะต้องมีฐานนมใหญ่ ช้างที่มีแต่หัวนมเฉย ๆ แสดงว่าให้ลูกไม่ดี

• ตา สะอาดและแจ่มใส น้ำตาหล่อเลี้ยงพอสมควร
• เพดานปากลิ้นและเยื้ออ่อนในงวง มีสีชมพูอ่อน
• ขณะอยู่ท่ายืน มักไม่ยืนอยู่นิ่ง ๆ ชอบแกว่งงวงแกว่งหาง กระพือใบหู และยกขาข้างหนึ่ง ถูอีกข้างหนึ่งเสมอ
• ผิวหนังอ่อน ย่นและหนา เป็นมันเมื่อม คล้ายชุ่มชื่นอยู่เสมอ
• โคนเล็บมีเหงื่อซึมตลอดเวลาทั้ง 4 เท้า ลักษณะเล็บโค้งนูน
• ชอบกินหญ้าตลอดเวลา
• ปัสสาวะมีปริมาณมาก สีเหลืองอ่อน กลิ่นไม่ฉุน
• อุจจาระ สีน้ำตาลอ่อน เมื่อถูกอากาศ จะกลายเป็นสีค่อนข้างดำ แต่สีอุจจาระ อาจจะเปลี่ยนแปลงได้ ตามประเภทของอาหาร ที่ช้างกิน
• ช้างที่แข็งแรง จะนอนหลับคืนละครั้ง หรือ 2 ครั้ง แต่จะไม่นอนกลางวันเลย จะนอนระหว่างเที่ยงคืนถึงตี 3 ของวันรุ่งขึ้น

• พับหูช้ากว่าปกติและเบา
• ยืนนิ่ง ซึมกว่าที่เคย
• หลับตาหรือลืมตาช้า ๆ
• โคนเล็บแห้งไม่มีเหงื่อออก
• หางแกว่งช้า ๆ และอ่อนแรง หางแกว่งตวัดไม่ถึงสันหลัง
• ยืนหาวบ่อย ๆ
• งวง ปล่อยอย่างหมดเรี่ยวแรง
• กินหญ้าไม่รวดเร็วเหมือนปกติ
• นอนกลางวัน แต่กลางคืนมักไม่นอนเลยหรือ นอนน้อยกว่าปกติ
• ถ้าตัวสั่นแสดงว่าไม่สบายมาก