ปราสาทหินบ้านพลวง

ที่ตั้ง

บ้านพลวง ตำบลบ้านพลวง อำเภอปราสาท ห่างจาก ที่ว่าการอำเภอ 4 กิโลเมตร ตามถนนสายสุรินทร์ - ปราสาท - ช่องจอม (ทางหลวงหมายเลข 214) มีทางแยก ซ้ายมือเข้าไปอีก 900 เมตร ตรงกิโลเมตร ที่ 34-35

ลักษณะปราสาท

ปราสาทบ้านพลวงได้รับการขุดแต่งบูรณะเมื่อปี พ.ศ. 2515 โดยวิธีอนัสติโลซิส คือ การรื้อ ตัวปราสาทลง เสริมความมั่นคง และประกอบขึ้นใหม่ ดังเดิม ลักษณะของปราสาทหินองค์นี้ เป็นปรางค์องค์เดียว ตั้งอยู่บน ฐานศิลาแลงขนาดใหญ่ รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า หันหน้าไปทาง ทิศตะวันออก มีประตูทางเข้า อยู่ด้านหน้า เพียงด้านเดียว ส่วนด้านอื่น อีก 3 ด้านทำเป็น ประตูหลอก องค์ปรางค์ก่อด้วยศิลาแลง หินทราย และมีอิฐเป็นวัสดุร่วมก่อสร้าง

ในส่วนบน ของปราสาท โบราณสถานแห่งนี้ เป็นรูปสี่เหลี่ยมย่อมุม จำหลักลายงดงามมาก แต่องค์ปรางค์เหลือเพียงครึ่งเดียว ส่วนยอดหักหายไป มีคูน้ำเป็นรูปตัวยูล้อมรอบ ถัดจากคูน้ำเป็นบาราย (สระน้ำขนาดใหญ่) ที่เห็นเป็นคันดิน เดิมคงเป็นที่ตั้ง ของแหล่งชุมชนมาก่อน บริเวณรอบองค์ปราสาท ได้รับการตกแต่งไว้อย่าง สวยงาม

ลักษณะของ ทับหลังที่พบส่วนมาก สลักเป็นรูป พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ อยู่ภายในซุ้ม เหนือหน้ากาล แลบลิ้นออกมา เป็นรูปสามเหลี่ยม มีแขน 2 แขน กำลังยึดท่อนพวงมาลัย ที่คายออกมาจากปาก ซึ่งอยู่ทางด้าน ทิศตะวันออก และทางด้านทิศใต้ ส่วนทางด้านทิศเหนื่อ สลักเป็นรูปพระกฤษณะฆ่านาค

สันนิฐานได้ว่า ปราสาทแห่งนี้ คงสร้างขึ้น สำหรับพระอินทร์ นอกจากนี้ ช่างมักสลัก เป็นรูปสัตว์ เรียงเป็นแนว เช่น ช้าง กระรอก หมู ลิงและวัว เป็นต้น อยู่บนทับหลัง

สำหรับหน้าบัน ด้านทิศตะวันออก สลักเป็นรูปพระกฤษณะ ยกภูเขาโควรรธนะ และเช่นเดียวกัน จะมีรูปสลักเป็นรูปสัตว์เล็กๆ นอกกรอบหน้าบัน อันน่าจะแสดงถึง ความอุดมสมบูรณ์ เพราะมีแหล่งน้ำต่างๆ อยู่มาก

ที่ผนังด้านหน้า มีรูปทวารบาล ยืนกุมกระบอง อยู่ข้างละ 1 คน ลักษณะของ ปราสาทหินองค์นี้ คล้ายกับ ปรางค์น้อย บนเขาพนมรุ้ง ลวดลายเป็นลักษณะ ศิลปะขอบ แบบบาปวน กำหนดอายุ ได้ว่า อยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 16 - 17

จากลักษณะของฐานรูปสี่เหลี่มผืนผ้าขนาดใหญ่ มีพื้นที่ ทางด้านข้าง ขององค์ปรางค์ เหลืออยู่มาก ทำให้สันนิษฐานว่า แผนผังที่แท้จริง ของปราสาทแห่งนี้ น่าจะประกอบด้วย ปรางค์ 3 องค์ สร้างเรียงกัน แต่อาจจะยังสร้างไม่เสร็จ ตามผัง หรืออาจถูกรื้อออกไป อย่างใดอย่างหนึ่ง ก็เป็นได้